Voorvoetamputatie: informatie over amputatie en prothesen


Voorvoetamputatie - Wat nu?

Wie geconfronteerd wordt met een voorvoetamputatie staat in eerste instantie vaak hulpeloos tegenover deze ernstige situatie en zoekt nuttige informatie. Er rijzen dan vragen over de amputatie en het leven daarna.

U bent niet hulpeloos wanneer een deel van uw voet is geamputeerd. Maak uzelf duidelijk dat uw leven ook na de amputatie waard is om te leven. Als getroffene kunt u zelf veel doen om geestelijke en lichamelijk weer evenwichtig te worden. Een mogelijkheid voor een verzorging op lange termijn is een voorvoetprothese.

Op deze pagina’s kunt u lezen welke functies de voorvoetprothese heeft, voor wie deze geschikt is, hoe men ze kan verkrijgen en vindt u allerlei tips voor dagelijks gebruik.


Waarom moeten delen van mijn voet worden geamputeerd?

Amputatie wordt alleen uitgevoerd als dit de enige kans is om uw gezondheid op lange termijn te verbeteren. Vaak is amputatie noodzakelijk wanneer de bloeddoorstroming niet langer voldoende is om weefselcellen te voorzien van zuurstof (diabetische voet). Een andere oorzaak van amputaties zijn ongevallen waarin een herstel van de voet niet mogelijk is. Hoe vreemd het ook mag klinken, vaak zijn voorvoet amputaties in deze gevallen de enige manier om ooit weer te kunnen lopen.


De meest voorkomende oorzaken: ongevallen en ziekte

Als getroffene bent u niet alleen. In Nederland vinden jaarlijks ca 3300 beenamputaties plaats.  Het grootste deel bestaat uit amputaties onder de knie (incl. voetamputaties). De meest voorkomende redenen voor amputatie van de voet (negen van de tien) zijn het diabetisch voetsyndroom en ernstige ongevallen, zoals op het werk of in het verkeer. Maar ook de zogenaamde “arteriële doorbloedingsstoornissen”, beter bekend als “rokersbenen of ziekte van Bürger”, spelen nog steeds een grote rol.

De aantallen en oorzaken van arteriële doorbloedingsstoornissen zijn al jarenlang hetzelfde. De reden: mensen worden steeds ouder waardoor meer mensen last krijgen van diabetes mellitus. Maar, omdat de behandeling de laatste jaren  steeds beter is geworden, stijgt het aantal amputaties niet.


Amputatie bij diabetisch voetsyndroom

Het diabetisch voetsyndroom is de meest voorkomende oorzaak van voorvoetamputaties. Diabetes mellitus veroorzaakt meerdere stoornissen die elkaar wederzijds versterken:

  • Verminderde transpiratie veroorzaakt een droge en gebarsten huid op de voeten
  • Teveel glucose in de zenuw zorgt ervoor dat patiënten de kloven en verwondingen niet meer voelen
  • Wondgenezing is veel slechter bij diabetes mellitus
  • Telkens wanneer de wonden worden belast vergroot het letsel. Het weefstel raakt ontstoken en sterft af
  • Ook is er het risico dat de hele voet ontstoken raakt omdat de doorbloeding door diabetes wordt verstoord en weefselcellen afsterven.

Amputatie bij doorbloedingsstoornissen

Bij rokers en mensen met andere stofwisselingsziekten kan hetzelfde effect optreden als bij mensen met diabetes mellitus. Bij een circulatiestoornis wordt het been niet goed van zuurstof voorzien. De patient voelt pijn aan het been en het lopen is pijnlijk.

In elk van die gevallen geldt: een amputatie van (een gedeelte van) de voet wordt alleen uitgevoerd wanneer bepaalde gebieden van de voet niet meer te redden zijn en geamputeerd moeten worden om de rest van de voet of van het been te kunnen behouden. Dan is er ook de kans om de voet weer te kunnen belasten. Soms kan door op tijd actie te ondernemen, een amputatie worden voorkomen.


Hoe kan ik een amputatie bij het diabetisch voetsyndroom voorkomen?

Een diabetisch voetsyndroom hoeft niet altijd tot een amputatie te leiden. Hoe eerder de diagnose is gesteld des te eerder kunnen de gevolgen worden vermeden of op zijn minst worden vertraagd. Dit vereist slechts een ding: u moet dit serieus nemen en er gedisciplineerd mee omgaan.

  • Let goed op uw voeten
  • Controleer minstens een keer peer maand het gevoel in uw voetzolen en onderzoek de gehele voet met een spiegel op letsels.
  • Ga regelmatig op controle en vraag uw arts om uw voet goed te onderzoeken. (Let op: niet alle huisartsen zijn zich bewust van de gevaren).
  • Koop goede schoenen (niet te smal, ruimte voor de tenen, geen ‘gezondheidsschoen’) en maak gebruik van speciale inlegzolen voor diabetici.
  • Ga naar de voetverzorger (ook wanneer deze niet vergoed wordt) en laat u voordoen hoe u uw voeten moet verzorgen.
  • Verzorg de droge huid met vette crèmes of crèmes met ureum.
  • Ga zelfs bij de kleinste tekenen van kloven of verwondingen naar een specialist, bij voorkeur een diabetes polikliniek. Wacht niet tot de teen zwart is of de schoenen ruiken. Eerste tekenen zijn: droge huid, kloven, minder gevoel in de voet, kuitkramp, schimmelinfecties, eelt en warme voeten.
  • Als de diagnose diabetisch voetsyndroomvoetsyndroom eenmaal is gesteld, controleer uw voeten dan dagelijks.
  • Wanneer u een diabetische voet heeft, vraag dan bij de specialist naar speciale schoenaanpassingen, beschermende schoenen, maatschoenen of speciale steunzolen om de voet te ontlasten.
  • Laat wonden alleen behandelen door specialisten op het gebied van diabetes.


Hoe verloopt de amputatie?

Het meest belangrijke voor uw verdere leven is om met de voet weer zo normaal mogelijk te kunnen staan en lopen. Om deze reden is samenwerking tussen chirurgen, internisten, chiropractors, fysiotherapeuten en orthopedische technici erg belangrijk.

Amputaties worden tegenwoordig uitgevoerd onder het motto: “zo veel als nodig, maar zo weinig mogelijk”. De chirurg verwijdert (onder narcose) zoveel weefsel als absoluut noodzakelijk is zodat u na de amputatie zo mobiel mogelijk blijft. Hoe meer weefsel er wordt behouden des te mobieler zult u in uw verdere leven zijn.

De chirurg komt normaliter alleen op de bespreking voor de operatie om u het verloop van de amputatie toe te lichten. Na verloop van tijd zal een orthopedisch technicus bij het proces worden betrokken die later uw hulpmiddelen zal produceren. De aard van de amputatie heeft een enorme invloed op wat en hoeveel na de operatie met de voet mogelijk is. Tijdens de nasleep van de amputatie wordt u verzorgd door uw huisarts of specialist. De primaire rol van de chirurg is het zodanig uitvoeren van de amputatie dat u aansluitend weer zoveel mogelijk kunt ondernemen.

De kunst is tegenwoordig niet meer de vraag hoe, maar vooral tot waar precies weefsel wordt verwijderd (zie onder amputatieniveau) en hoe de stomp wordt gevormd. Dit is van uiterst belang omdat de stomp moet kunnen worden belast zonder pijn. Daarom ‘polstert’ de chirurg het bot met spierweefsel en laat hij genoeg huid over om de stomp te sluiten zonder dat deze onder spanning staat. Het litteken bevindt zich zo mogelijk aan de achterkant van de voet zodat deze niet belast wordt en niet kan schuren.

Wanneer dit lukt, en dat is tegenwoordig altijd het geval, enkele uitzonderingen daargelaten, dan kunt u met een voetprothese uw vertrouwde leven (bijna) volledig hervatten.


Welke amputatieniveaus zijn er?

In het gunstigste geval is het voldoende om een teen te amputeren. In elk geval probeert de chirurg de middenvoetsbeentjes volledig te behouden. Kan de kop van het teengewricht echter niet behouden blijven, dan moet ook het bijbehorende middenvoetsbeentje (gedeeltelijk) worden verwijderd. (Artsen spreken dan van een “straal”. Het verliezen van een straal is van grote invloed op het staan en lopen. Zonder prothese leidt dit namelijk tot een verkeerde houding.

Wanneer alle middenvoetsbeentjes binnen het getroffen gebied vallen zal de chirurg ook alle middenvoetsbeentjes moeten verwijderen. Om verschillen in botlengte te voorkomen creëert hij een ronde stomp. Dit vergemakkelijkt het later ook om een goed passende voetprothese te maken.

Ook wanneer de amputatie de voetwortelbeenderen, of zelfs de gehele voetwortel betreft, zal de chirurg een ronde stomp proberen te creëren om de protheseverzorging te vereenvoudigen.

In al deze gevallen is de enkel behouden. Met een op maat gemaakte (gedeeltelijke) voetprothese kan de voet meestel opnieuw worden belast. U kunt weer staan en lopen. Wanneer ook de enkel wordt geamputeerd maar de knie niet, spreekt men van een onderbeenamputatie. Wanneer boven de knie moet worden geamputeerd spreekt men van een bovenbeenamputatie.

Op welk niveau geamputeerd moet worden is in de meeste gevallen een beslissing van de chirurg in samenspraak met de orthopeed. Met het oog op de langdurige zorg is het nuttig om ook de instrumentmaker bij deze beslissing te betrekken.


Wat zijn de gevolgen van een voorvoetamputatie voor mij?

Laten we eerlijk zijn; het is na een amputatie zeker geen pretje. U hebt een groot verlies te verwerken en krijgt misschien last van verminderd zelfvertrouwen. U zult moeten leren omgaan met een nieuw lichaamsgevoel.

Na de voetamputatie heeft u een andere stavlak. Een deel van de hefboom die u voorheen gebruikte om te lopen en te staan ontbreekt. Het zal zwaar zijn om weer te staan. U zult zeer voorzichtig omgaan met de stomp. Het is te verwachten dat u geneigd bent een verkeerde houding aan te nemen om dit te corrigeren. Des te belangrijk is het om u tijdig over hulpmiddelen te laten informeren. Een prothese zal u ondersteunen om weer zo snel mogelijk uw normale bewegingspatronen terug te krijgen.

Misschien schaamt u zich en valt het u zwaar om u openlijk te vertonen met uw geamputeerde voet. De prothese kan u echter helpen om te wennen aan uw nieuwe situatie. Een voetprothese biedt u vrije beweeglijkheid in uw enkel. Deze vrijheid zal er ook voor zorgen dat uw bewegingen er zo natuurlijk mogelijk uit blijven zien.

Uw grootste uitdaging is om onder de mensen te blijven komen en een nieuw lichaamsgevoel te ontwikkelen. U hebt overigens alle reden om juist zelfbewust te worden. Het valt immers niet mee om er zo goed uit te komen na zoiets ergs te hebben meegemaakt.


Wat gebeurt er in de eerste weken na de amputatie?

Onmiddellijk na de voetamputatie begint de weg terug naar het normale leven. Om weer snel te kunt lopen, fietsen of autorijden moet de wond goed helen en het spieren weer versterken. Dit vergt kracht en geduld. In de eerste weken zal blijken hoe goed u met de amputatie verder kunt leven.

Na de amputatie zult u eerst een aantal dagen moeten liggen en mag u uw voet niet belasten. Er zal snel een medisch team aan uw bed staan om u te helpen met uw revalidatie. Niemand kan u vooraf vertellen hoe lang u in bed zal moeten blijven liggen, hoe lang het duurt voordat de wond geheeld is of hoe lang het duurt voordat u weer kunt lopen, autorijden of werken. Maar elke arts zal vanuit zijn ervaring zeggen: hoe actiever en positiever u er zelf in staat hoe sneller u zult revalideren.

Revalidatie na de voorvoetamputatie: oefening baart kunst!

In eerste instantie is de wondheling van het grootste belang. Maar al tijdens het genezingsproces traint u al met een fysiotherapeut uw beweeglijkheid zodat uw spieren en conditie in tact blijven en uw gewrichten ondanks het lange onbruik beweeglijk blijven. Later oefent hij met u speciale bewegingen en de spieren in de stomp, zodat u veilig met een prothese kunt lopen.

De fysiotherapeut heeft nog een andere belangrijke taak: u moet de waarneming in de voetstomp trainen. De stomp is zo nieuw dat uw hersenen met de berichten van de zenuwen niets kunnen beginnen. Het is voor uw gezondheid van essentieel belang dat u uw voet zeer precies aanvoelt.

Zodra de wond volledig is genezen en u de stomp kunt belasten, volgt de verzorging met een prothese, waaraan u geleidelijk aan zult moeten wennen.

Voor de overgang ontvangt u waarschijnlijk een speciale, zogenaamde voorvoetontlastende schoen. In deze schoen kunt u lopen, zonder de wond te zwaar te belasten. Binnen uw revalidatie wordt het nu ook tijd voor ergotherapie. Samen met de Ergotherapeut traint met u vaardigheden voor situaties in het dagelijkse leven en op het werk. Met deze steun krijgt u uw dagelijks leven beter onder controle.

Overigens behoort de deelname aan een looptraining, het advies van beroepscoaching, een psycholoog en familiehulp er ook bij. Verder wordt ook gekeken naar uw levenswijze. Eet u gezond? Rookt u? Als u kunt omgaan met een amputatie kunt u ook stoppen met roken. Wedden?

Hoe belangrijk alle deskundigen in het proces ook zijn, uw actieve medewerking is nog veel belangrijker!


Wat moet ik over wondgenezing weten?

Na de voetamputatie moet u eerst een tijd liggen en de voet hoog leggen zodat het bloed naar het hart kan terugstromen. Door de operatie verzamelt zich bloed en weefselvloeistof om de wond hetgeen langzaam dient te worden afgebouwd.

Om dit terug te dringen helpt een elastisch verband. Het verband zorgt dat er een gelijkmatige druk (compressie) wordt uitgeoefend, zonder de wond te belasten (trekkrachten verhindert het genezingsproces). De wond wordt dagelijks op ontstekingen en stuwing gecontroleerd en het verband wordt dagelijks verschoond. Het genezingsproces wordt uiteraard begeleid door professionals.

Het verband heeft nog een andere belangrijke taak: het vormt de stomp zodanig, dat deze later weer belast kan worden. Daarom moet u het verband altijd laten aanbrengen door een professional. U moet u ervan bewust zijn dat een voetamputatie een zware ingreep is en dat u een ernstige wond heeft.Het kan weken of zelfs maanden duren voordat het volledig genezen is. Er kunnen complicaties bij de wondheling voorkomen die met name bij diabetes mellitus vaak optreden. Waar diabetes de oorzaak kan zijn voor een amputatie, is de diabetische voet tegelijkertijd een belemmering voor wondgenezing. Tijd is een belangrijk gegeven in deze fase.


Welke prothesen of andere verzorgingsmogelijkheden zijn er?

Bij kleinere amputaties kunnen individueel gevormde inlegzolen volstaan. Een inlegzool is niet bedoeld om de functie te herwinnen, maar bij een lichtere ingreep volstaat het in bepaalde omstandigheden om het voetbed te stabiliseren.

Een voorvoetprothese van siliconen geeft u vrije beweeglijkheid van de enkel en heeft een individuele pasvorm. Siliconen voorvoetprothesen worden door de orthopedische technicus individueel en specifiek aan uw stomp aangepast. De prothese zit "als gegoten". De enkel blijft vrij. Uw hele voet is beweegbaar. De bewegingen zien er natuurlijk uit. Uit recente studies blijkt dat de spieren actiever zijn dan met andere protheses. Dankzij het 'flexibele' materiaal, is het mogelijk langere afstanden af te leggen. Bovendien passen ze in conventionele schoenen.

Menige artsen en orthopedische technici raden een op maat gemaakte schoen aan van de orthopedische schoenmaker. Gaat u echter zorgvuldig na of dat echt de beste keuze voor u is. Hij is niet alleen visueel opvallend, maar er kunnen ook nadelen aan zitten omdat de enkel wordt gefixeerd. Met deze schoenen lopen is niet altijd even soepel en kan daarom minder comfortabel voor u zijn.

De orthopedische inlegzool, die ook door de orthopedisch schoenmaker wordt geproduceerd, is onopvallend. Ook bij deze optie wordt de enkel geblokkeerd. U kunt daardoor dus geen gewone confectieschoenen dragen.

Een significant extra aan mobiliteit biedt de Bellmann prothese van de Orthopedisch technicus. Met de hulp van een sok stapt u in een uit meerdere lagen schuim vervaardigde prothese. Deze prothese laat de enkel vrij. Andere voordelen zijn het lichte gewicht en de vorm waardoor u ook conventionele schoenen kunt dragen. De Bellmann-prothese kan niet mooi worden afgestemd op uw ander voet. Het ziet eruit als een gewone prothesevoet. Bovendien verslijt het materiaal vrij snel. Na twee jaar, heeft u een nieuwe prothese nodig en de kous veroorzaakt wrijving, wat niet prettig aanvoelt en in geval van een verstoord gevoel in de voet gevaarlijk kan zijn.


Veelgestelde vragen over de voorvoetprothese

Wat is een voorvoetprothese?

De voorvoetprothese vervangt de functionaliteit en het uiterlijk van de ontbrekende delen van de voet. De prothese ondersteunt u in uw dagelijkse bewegingen, verhoogt de spieractiviteit, verbetert de bloedcirculatie in het been en ziet er bijna uit als een normale voet.

Het uiterlijk van de siliconen prothesevoet kan tot in detail worden gemodelleerd naar uw andere voet. De koker van de voetprothese is precies aangepast aan uw stomp. Dit optimaliseert de pasvorm in vergelijking met andere verzorgingen. Het zorgt voor de stabiliteit van de voet en verdeelt de belasting tijdens het lopen gelijkmatig. Bovendien kunt u met een voorvoetprothese in een conventionele (confectie-)schoen.

Waaruit bestaat een voorvoetprothese?

De prothese wordt vervaardigd uit medisch hoogwaardige siliconen (HTV-Silikon). Een groot voordeel van deze hoogwaardige siliconen is dat het volgens behoefte op bepaalde plaatsen zacht of hard kan worden gemaakt, zodat de prothese zijn functie kan vervullen: stevig om voor een mooie voetafwikkeling te zorgen, zacht om de stomp niet te belasten.

Ook heel belangrijk is dat siliconen huidvriendelijk zijn; het is gas- en dampdoorlatend, dus transpiratievocht kan weg. Het is vrij van weekmakers waarvan men vermoedt dat die schadelijk zijn voor de gezondheid. Siliconen worden niet poreus en zijn reukvrij. Over het algemeen ervaart men siliconen als aangenaam op de huid.


Is een voorvoetprothese voor mij geschikt?

Het aanmeten en dragen van een voorvoetprothese kan alleen wanneer aan de onderstaande criteria wordt voldaan:

  • De amputatiewond is volledig genezen
  • De enkel is belastbaar.
  • De stomp is belastbaar.
  • Het stompvolume is stabiel.

Siliconen prothesen kunnen in haast alle gevallen in dit stadium worden aangemeten. Alleen wanneer de stomp onderhevig is aan sterke zwelling moet een prothese worden uitgesloten. Ze kan niet optimaal worden aangepast op de stomp en geeft teveel druk. Dit is echter zeldzaam.


Hoe goed kan ik met een voorvoetprothese lopen?

Een voorvoetprothese vervangt de verloren voet zo goed omdat ze het volledige voetvlak heeft voor de afwikkeling en afstoot. Dat biedt zekerheid tijdens het lopen. Omdat de prothese tijdens het lopen flexibel vervormt, beweegt het hele lichaam correct. U compenseert niet en belast uw spieren op een natuurlijke wijze. Hoe goed dit werkt, merkt u aan het feit dat u zelfs blootsvoets met de prothese kunt lopen.

Voor één op de twee siliconen voetprotheselopers zijn afstanden van 5 km of meer probleemloos mogelijk.

Hoe onderhoud ik mijn partiële voetprothese?

De partiële voetprothese kun je het best wassen met lauwwarm water en zeep.

Als de prothese dagelijks wordt gewassen heeft u er lang plezier van. Wassen, drogen, klaar!

Wanneer u een plek ontdekt die steeds vuil wordt, dan kookt u de partiële voetprothese een uur in gewoon leidingwater uit. Dat is alles.

Oplosmiddelen of ander chemikaliën heeft u niet nodig. Meer noch, die mogen niet worden gebruikt. Deze oplosmiddelen dringen namelijk in de siliconen en daardoor zouden deze stoffen bij het dragen in contact komen met de huid, met alle gevolgen vandien.


Hoe kom ik aan een voorvoetprothese?

Praat eerst met uw arts over de mogelijkheid van een prothesevoet. Hij ondersteunt u dan bij de zorgverzekeraar - en geeft zo nodig de orthopedisch instrumentmaker of – schoenmaker belangrijke informatie over uw speciale vereisten. De zorgverzekeraar neemt meestal de kosten van een puur functioneel model op zich. Een eigen bijdrage vanuit de patiënt is nodig voor cosmetisch meer complexe modellen.

Ga vervolgens op zoek naar een orthopedisch centrum met ervaring in voetprothesen. Gebruik een deskundige, een professional in uw gebied. Gecertificeerde partners van Ottobock hebben beschikking over de nodige technische faciliteiten, ze zijn speciaal opgeleid en gecertificeerd door Ottobock.

De orthopedische instrumentmaker zal uw voet precies opmeten, foto's en een gipsafdruk maken volgens bepaalde specificaties. Gebaseerd op deze afdruk vervaardigen wij een testprothese, die u vier tot zes weken zal dragen. Gedurende deze tijd kan de orthopedische instrumentmaker de prothese aanpassen. Dit is al nodig, omdat u met de testprothese opnieuw leert lopen en door het oefenen sterkere spieren ontwikkelt. Bovendien moet u vertrouwd raken met de prothese.

Tot slot bepaalt de orthopedisch technicus samen met u de juiste kleur van de prothese. De gegevens en alle correcties worden bij Ottobock aangeleverd. Wij produceren vervolgens de definitieve prothese waarmee u een nagenoeg normaal leven kunt leiden.


Lees het verhaal van Jan.

Jan (59) onderging een amputatie aan beide voeten als gevolg van diabetes. Aan zijn rechterzijde werden drie tenen geamputeerd en aan zijn linkerzijde de volledige voorvoet. In de eerste periode na de amputatie liep Jan op orthopedische schoenen. Inmiddels draagt hij sinds een jaar aan beide voeten een siliconen voorvoetprothese.

Lees hier het volledige verhaal van Jan: 'Ik loop weer de wereld rond'



Dit kan ook interessant voor u zijn