Van amputatie tot revalidatie

Na een amputatie komt de patiënt in een hele nieuwe situatie terecht. Hoe zijn leven er in de toekomst zal uitzien, hangt grotendeels van hemzelf af. Het revalidatieproces op zich duurt doorgaans een zestal maanden.

Factoren die een invloed kunnen hebben op het revalidatieproces zijn bijvoorbeeld veranderingen van de amputatiestomp, gewichtstoename of -afname, de woonplaats, gezin, familieleden, vrienden, de alledaagse omgeving en beroep.


Voor de amputatie

U weet misschien al een tijdje dat u een amputatie moet ondergaan. U hebt het hier waarschijnlijk heel moeilijk mee, maar u staat er tijdens deze moeilijke periode in uw leven niet alleen voor. Uw behandelingsteam zal u steunen en openstaan voor uw vragen en problemen.

Eerste testen

Voor de operatie zult u een aantal keren grondig worden onderzocht in het ziekenhuis. Er volgt onder andere een bloedonderzoek, een röntgenonderzoek van de longen en een controle van uw hart en bloedvaten.

Consultatie bij de arts

Voor de amputatie zullen de behandelende artsen u vertellen wat er tijdens de operatie zal gebeuren. Ze zullen u ook een gedetailleerde uitleg geven over de periode na de operatie. Tijdens deze consultaties kunt u vragen stellen over alles wat u belangrijk vindt. Voor de consultaties schrijft u best even op wat u aan de artsen wilt vragen, zodat u zeker niets vergeet. Aarzel niet om bijkomende vragen te stellen als er iets is dat u niet begrijpt. Artsen zijn trouwens verplicht om alles aan u uit te leggen, zelfs meerdere keren. In tegenstelling tot een geplande amputatie moet er bij ernstige verwondingen na een ongeval vaak snel worden geopereerd. In dergelijke gevallen vinden de consultaties bij de artsen begrijpelijkerwijze pas na de amputatie plaats.

Doelgerichte voorbereiding

Indien mogelijk zou u voor de operatie al moeten beginnen met oefeningen die belangrijk zijn voor de verdere revalidatie. Zo kunt u uw spieren van tevoren versterken. Voor een beenamputatie is het bijvoorbeeld nuttig om zo snel mogelijk te oefenen hoe u zich op een correcte manier van een bed naar een rolstoel verplaatst. Door dergelijke activiteiten tijdig te oefenen kunt u ervoor zorgen dat de periode na de operatie heel wat gemakkelijker wordt. Vraag aan uw arts en fysiotherapeut welke oefeningen geschikt zijn voor u.

Psychologische hulp

Een amputatie is een ingrijpende gebeurtenis in uw leven waar veel innerlijke kracht voor nodig is. Daarom doet u er goed aan psychologische hulp te zoeken. Met psychotherapeuten kunt u over alles praten waarover u zich zorgen maakt. Uit die gesprekken kunt u kracht putten voor de nieuwe fase in uw leven. Hoe vroeger u hulp zoekt, hoe beter. Innerlijke conflicten en angsten overwinnen draagt immers bij tot een snelle genezing en herwonnen levenskwaliteit.

Praten met andere geamputeerden

We raden u aan om te praten met mensen met een soortgelijke amputatie of aandoening. Praten met iemand die al een amputatie achter de rug heeft, geeft inzicht in de situatie en moed om u erdoor te slaan. U bent niet alleen. Het is goed om te horen hoe anderen met een vergelijkbare situatie omgaan en hoe hun leven is veranderd (ook in positieve zin!). Er worden ook vaak tips uitgewisseld, bijvoorbeeld over het gebruik van de prothese.

Als u contact wilt opnemen met andere getroffen personen, kunt u te rade gaan uw arts, therapeut of orthopedisch technicus. Zij weten meestal tot wie u zich kunt wenden of hoe u een zelfhulpgroep kunt vinden. In Nederland is er onder meer de KMK (www.kmk.nl), de vereniging van mensen met een amputatie.

Amputatie

Wat betekent de term amputatie en waarom een amputatie?

Een amputatie is het afzetten van een lichaamsdeel in gezond weefsel. Het kan ook een amputatie door het gewricht zijn (exarticulatie).

Zo´n amputatie is nodig wanneer een ziek lichaamsdeel niet meer kan genezen en wanneer het leven van de patiënt in gevaar is. Oorzaken kunnen zijn: circulatieproblemen, infecties, trauma’s, kanker of congenitale afwijkingen van de ledematen.

In de meeste gevallen is de noodzaak van een amputatie vooraf geweten. Soms is een amputatie volkomen onverwachts zoals na een ernstig ongeluk.

Wat betekent amputatieniveau?

Het amputatieniveau beschrijft de plaats waar een lichaamsdeel is weggenomen. Naast andere factoren is het amputatieniveau van invloed op de prothese die het ontbrekende lichaamsdeel kan vervangen.

Meer

Na de amputatie

Onmiddellijk na de amputatie is uw herstel en de genezing van de stomp het belangrijkste. Zo kunt u het snelst aan de revalidatie beginnen en kan uw prothese worden aangemeten.

Wat kunt u na de amputatie verwachten?

Na de amputatie worden speciale verbanden aangebracht. Het doel is om zo snel mogelijk de chirurgische wonden te laten genezen en de stomp voor te bereiden op een prothese.

De eerste fase na de operatie beoogt drie behandeldoelen: u moet zo min mogelijk pijn hebben, uw stomp moet zo snel mogelijk in staat zijn gewicht te dragen en deze moet zo goed mogelijk kunnen bewegen in alle richtingen.

Om dit te kunnen bereiken is het belangrijk dat de arts of therapeut u enkele belangrijke dingen uitlegt: een juiste positie in bed, zodat de spieren en het gewricht het dichtst bij de stomp niet verkorten of stijf worden. U krijgt goede ademhalingsoefeningen en lichte bewegingsoefeningen. Deze maatregelen helpen om u zo snel mogelijk klaar te maken voor het dragen van een prothese zodat u mobiel en actief kunt zijn.

Correcte houding

Onmiddellijk na de operatie zult u wellicht niet lang stil kunnen liggen voor langere tijd, of u kunnen omdraaien in uw bed. Daarom heeft u een aantal keer per dag de hulp nodig van het verplegend personeel. Dit verleggen is belangrijk zodat u zoveel mogelijk pijnvrij bent en het voorkomt ook het ontstaan van doorligwonden. Een juiste houding is zeer belangrijk voor uw later mobiliteit.

Wondgenezing van de stomp

Wanneer u wakker wordt uit de verdoving is uw been waarschijnlijk ingepakt met verband of met een licht gips. Er is ook een wonddrain aangebracht om overtollig wondvocht en bloed af te voeren. Zodra het kan wordt deze verwijderd en kan de wond verder sluiten.

In de meeste gevallen sluit de operatiewond binnen drie of vier weken en vormt zich een litteken. Maar zelfs als het litteken aan de buitenkant genezen lijkt en alleen de kleur nog verandert duurt het genezingsproces nog veel langer. U moet rekenen op een half jaar voordat alles volledig is genezen onder de huid.

Intensieve verzorging (compressietherapie en crèmes) is zeer belangrijk gedurende deze tijd om te zorgen dat het littekenweefsel zacht en soepel blijft en tegelijk sterk en veerkrachtig. Dit is een essentiële voorwaarde voor het dragen van een prothese.

Stompcompressie

De zwelling van de stomp vlak na de operatie is normaal. Deze zwelling (oedeem) is de reactie van het lichaam op een operatie. Dit vermindert na een week.

Snel na de operatie wordt er druktherapie toegepast op een groot oppervlak van de stomp met behulp van zwachtels, compressiekousen of andere medische hulpmiddelen. Het doel van de compressietherapie is het oedeem te verminderen. Dit versnelt het genezingsproces en de stomp is sneller in goede conditie voor het aanmeten van een prothese. Compressietherapie verbetert ook de circulatie in de stomp. Het vermindert pijn en helpt de vorming van het litteken.

De optimale verzorging van de stomp voor u, zwachtels, compressiekousen of een siliconen liner hangt af van de chirurgische techniek, het amputatieniveau, de conditie van de wond en de ervaringen van het behandelende team. Zij kiezen voor u de meest optimale methode.

Bewegingsoefeningen

Om uw lichaam zo goed mogelijk voor te bereiden op de komende behandelstappen zijn oefeningen om uw romp-, arm- en beenspieren te versterken aangeraden. Uw fysiotherapeut zal u de nodige oefeningen aanleren om uw herstel te bevorderen. Dit zijn algemene oefeningen en oefeningen voor de stomp in het bijzonder. De oefeningen kunnen gedaan worden met lichte gewichten en theraband vanuit liggende, zittende of staande positie.

Ook de stomp wordt hierbij betrokken. De oefeningen zijn bedoeld om verstijving van de spieren en gewrichten te voorkomen. Ook om te wennen aan uw nieuwe lichaam en de bewegingen van uw geamputeerde been. De fysiotherapeut volgt de oefeningen op, zorgt dat u ze correct uitvoert en zal ze aanpassen aan uw situatie.

Uw mobiliteit trainen

Nu kunt u aan de slag om uw mobiliteit te trainen. Rechtop zitten en bed en in een rolstoel overstappen zal in het begin nog moeilijk zijn. Maar dit raakt u snel gewend na wat oefening. Ook hier zal de fysiotherapeut u bijstaan. Beugels of handvatten aan het bed en aan de rolstoel kunnen hierbij handig zijn. Wanneer u voor het eerst opstaat merkt u dat uw balans weg is door de ontbrekende ledemaat. Evenwicht trainen is dus essentieel. Initieel kan een rollator of ander hulpmiddel u helpen.

Early fitting en interimprothesen

In sommige gevallen wordt kort na de amputatie een oefenprothese aangemeten. Bij zo’n zogenaamde “early fitting’ kan de stomp gedeeltelijk belasten en kan er al snel looptraining worden opgestart. Dit gebeurt ongeveer 10 dagen na de amputatie. Dit soort voorzieningen is niet geschikt voor alle amputatieniveaus. Uw arts, fysiotherapeut en orthopedisch technoloog zullen samen beslissen of dit een optie is voor u. Na enkele weken krijgt u dan de nieuwe prothese. Dit heet een interimprothese. Deze is geschikt voor sta- en loopoefeningen.

Compressietherapie

Na de amputatie is initieel zwelling van de stomp te verwachten. Dit is een normale reactie op een operatie. Het kan worden voorkomen of verholpen door toepassen van druk op het hele stompoppervlak.

Meer

Revalidatie

Revalidatie

Wanneer de wond goed geneest, begint de revalidatiefase. Dit is een paar weken na de operatie. Over het algemeen duurt het zes maanden.

Meer